[ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيه 4 ] مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ( 4 ) ترجمه خدايى كه صاحب روز جزاست . ( 4 ) تفسير : برخى از قرّاء « ملك » قرائت كرده‌اند ، زيرا ، « ملك » اعمّ و « ملك » أخصّ است ، و نيز اين قرائت در قول خداى تعالى ، مَلِكِ النَّاسِ ( ناس / 2 ) وجود دارد . و كسانى كه « مالك » با « الف » قرائت كرده‌اند ، از باب اضافه « اسم فاعل » به « ظرف » و براى توسعه دادن معنى آن است . يوم الدين گرچه در معنى ظرف محسوب مىشود ، ولى از نظر تركيب مفعول به است و منظور از آيه اين است كه خداوند مالك تمام امور در روز جزاست ، و يوم الدّين را از اين رو روز جزا گويند كه عرب مىگويد : كما تدين تدان يعنى « آن گونه كه جزا بدهى جزا داده مىشوى » . و متّصف بودن پروردگار به اوصافى چون رب العالمين و مالك يوم الدين به اين معنى است كه هيچ مخلوق و جنبنده‌اى از قلمرو حاكميّت « اللَّه » و ربوبيّتش خارج نيست و تنها اوست كه نعمتهاى فراوان ظاهرى و باطنى را ارزانى مىدارد . اين اوصاف علاوه بر اين كه دلالت دارد بر اختصاص حمد در الحمد للَّه به خداوند ، بوضوح دلالت دارد بر اين كه كسى كه داراى چنين اوصافى هست ، احدى جز او شايسته مدح و ستايش نيست . [ سوره الفاتحة ( 1 ) : آيه 5 ] إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ ( 5 ) ترجمه تنها تو را مىپرستيم و تنها از تو يارى مىجوييم . ( 5 ) تفسير : « إيّا » ضمير منفصل منصوب است و « كاف » ، « ها » ، « ياء » در « إيّاك » و « إيّاه » و « إيّاى » براى بيان خطاب و غيبت و تكلّم است و محلّى از اعراب ندارند ، زيرا به نظر محقّقان اينها از حروف هستند ، نه از اسامى چنان كه برخى ديگر از محقّقان